الجايتو نيز همچون ايلخانان پيشين براي كسب حمايت اروپاييان در برابر مملوكان مصر با پاپ نوشت و خواند داشت اما نتوانست در عمل كمكي از آنان براي جنگ با مصريان دريافت كند، سرانجام در سال ۷۱۲ ه.ق./ ۱۳۱۲ م. به تشويق گروهي از امراي ناراضي سوريه رهسپار موصل شد، از فرات گذشت و در كنار فرات، شهر رحبهالشام را به محاصره درآورد اما موفق به فتح آن نشد، اهل شهر در برابر مهاجمان سرسختانه مقاومت كردند و چون مغولان متحمل تلفات سنگين گرديدند و نيز آذوقه آنان تمام شده بود دست از محاصره شهر برداشتند و از طريق فرات مراجعت نمودند و بدين ترتيب تاريخ پنجاه ساله مبارزه مغولان و مماليك بر سر تصرف سوريه پايان يافت.
الجايتو كه در كودكي با نام مسيحي نيكولا تعميد يافته بود پس از چندي به آيين بودايي درآمد و سرانجام قبول اسلام كرد و پيرو مذهب ابوحنيفه گرديد، ظاهرا مناظره زشتي كه در حضور ايلخان بين فقهاي مذاهب حنفي و شافعي درگرفت در تغيير مذهب الچايتو به شيعه بيتاثير نبوده است. نمايندگان اين مكاتب فقهي آنچنان اتهامات زشت و ناروايي بر يكديگر وارد ساختند كه الجايتو از هردو رنجيده خاطر گشت.[۱] پس از مناظره با علامه حلي و نظامالدين مراغهاي مذهب تشيع را اختيار كرد.الجايتو نخست دستور داد كه نامابوبكر، عمر و عثمان از خطبههاي نماز جمعه و از سكهها برداشته شود.الجايتو در سن سي و شش سالگي وفات يافت و پيكرش درسلطانيه به خاك سپرده شد.
مادرش زني عيسوي مذهب موسوم به «سرقوي تي» بود و زنش «دوقوزخاتون» نيز مسيحي بود.
هولاكو از اين رو بنيانگذار سلسله ايلخانيان در ايران ميباشد. هرچند نبردهاي وي و بازماندهگانش با مملوكها به منظور فتح سوريه و مصربا شكست مواجه شد.
هلاكو در سال ۶۵۱ ه.ق. مامور تسخير ايران مركزي و غربي و فرونشاندن اسماعيليان و سركوب خليفه عباسي شد. لشكريان وي اكثر از طوايف عيسوي مغول بودند.[۱] سال ۱۲۵۶ (ميلادي) او موفق شد ايران را به طور قطعي فتح كند و سلسلهٔ خوارزمشاهيان را براندازد. از اين گذشته، او براي اولين بار موفق شد، مقاومت اسماعيليان در البرز را بشكند و قلعه الموت را بگيرد. اسماعيليه نزديك به پنجاه قلعهٔ مستحكم را در منطقه طالقان و كوههاي الموت در اختيار داشتند. ماموريت هلاكو به امر برادر بزرگترش منگوقاآن شروع شد. ابتدا يكي از امراي لشگرش به قلعههاي اسماعيليه حمله برد و تعدادي از آنها را ويران كرد؛ سپس خود هلاكوخان پس از تصرف ماوراء النهر در سال ۶۵۳ ه ق از رود جيحون گذشت و پس از اينكه حاكم خراسان تسليم او شد، بقاياي اسماعيليه را مورد هجوم قرار داد و توانست بر آنها چيره شود.
هلاكو دستور داد كتابخانه عظيم و بيمانند الموت را نابود سازند؛ ولي عطاملك جويني -دانشمند بزرگي كه در خدمت هلاكوخان بود- اجازه خواست تا نفايس كتابخانه را جدا كند كه موفق به اين كار شد.
هولاكو در سال ۶۵۶ قمري بغداد را فتح كرد و سلسله خلافت عباسيان را به طور نهايي منقرض ساخت.
هلاكوخان پس از فتح الموت عازم بغداد شد؛ در حالي كه دانشمنداني چون خواجه نصير طوسي، عطاملك جويني و ابوبكر بن سعد اتابك در ركاب او بودند. در اين زمان سي وهفتمين و آخرين خليفه عباسي بر تخت فرمانروايي بود. وي ايام را به مطالعه و لهو و لعب ميگذراند و به سياست و حكومت كاري نداشت. امور ممالك را وزيرش اداره ميكرد.
در رمضان سال ۶۵۵ ه ق هلاكو كساني را نزد خليفه فرستاد و از او خواست تسليم شده، خود يا وزيرش نزد او بيايد؛ اما خليفه از اين كار سرباز زد . از اين رو هلاكوخان بغداد را محاصره كرد؛ طي چند روز مغولان وارد شهر شدند و قدم به قدم شهر را ويران كردند و بسياري را به قتل رساندند . بالاخره شهر تصرف و خليفه با نزديكانش تسليم شدند . هلاكو روز نهم صفر سال ۶۵۶ هجري وارد بغداد شد و مستعصم به دست خود كليه خزائن بغداد را تسليم وي كرد؛ اما هلاكوخان خليفه عباسي را به قتل رسانده و بدين ترتيب به عمر طولاني سلسله عباسي پايان داد.
هلاكو پس از فتح بغداد متوجه شام شد و سلاطين خاندان ايوبي را - كه حكومتهاي متعددي در آنجا داشتند- شكست داد.
هلاكو در سال ۶۵۷ قمري به خواهش و پيشنهاد خواجه نصير طوسي با ساخت رصدخانه مراغه موافقت كرد. ساخت رصدخانه در سهشنبه ۴ جماديالاول ۶۵۷ قمري (۱۶ ارديبهشت ۶۳۸) آغاز شد.
هلاكو سلسلهٔ ايلخانان را تأسيس كرد و پس از آن كه با بستگان نزديك خود -از جمله «بركاي» پسر «جوچي»- دچار اختلاف شد، در سال ۶۶۳ ه ق بيمار و پس از مدتي در سن ۴۸ سالگي درگذشت.
]]>ايلخان تا سال ۶۸۰ ه.ق./۱۲۸۱ م. در تدارك حمله به سوريه و مصر بود، او جهت جلب حمايت پاپ و ادوارد اول پادشاه انگلستان در جنگ برابر دشمن مشترك با آنان نوشت و خواند داشت اما نتوانست حمايت آنان را جلب نمايد. سرانجام در سال ۶۸۰ ه.ق./۱۲۸۱ م. به مملوك حمله كرد. در اين نبرد پادشاه ارمنستان نيروهايي به كمك اباقا فرستاد. در نزديكي حمص جنگ با مصريان درگرفت و عليرقم پيروزيهاي اوليه در نهايت سپاه مغول به سختي شكست خورد. اباقا كه خود شخصاً در اين نبرد حضور نداشت با شنيدن خبر بياشفت و وعده داد مسئولان اين شكست را بازخواست خواهد كرد و سپس خود به تلافي اين شكست خواهد رفت، اما هرگز نتوانست به اين وعده خود وفا كند چرا كه در سال ششم ذيالحجه ۶۸۰ ه.ق./۱۲۸۲ م. در همدان درگذشت. وي را در جزيره شاهي در كنار پدرش به گور سپردند.
]]>